Net Uygulama
Yanlışlıkla Silinen Dosyaları Kurtarma
Yanlış klasörü seçtiniz, Shift+Delete'e bastınız ya da biçimlendirmeyi onayladınız. Dosya gitti gibi görünüyor. Aslında çoğu durumda veri hâlâ diskin üzerinde duruyor. Silme işlemi genellikle dosyanın kendisini değil, dosyanın adresini tutan kaydı temizler. Yani silinen dosya bulma şansınız, o alanın üzerine yeni veri yazılmadığı sürece oldukça yüksektir.
Bu yüzden ilk kural nettir: paniğe kapılıp diske yazmayı sürdürmeyin. Aşağıdaki adımları sırayla uygulayın.
Önce Kaybı Sınırlandırın
Kurtarma başarısını en çok belirleyen şey, silmeden sonraki ilk dakikalarda ne yaptığınızdır.
- Dosyanın bulunduğu diske hiçbir şey kaydetmeyin. Program indirmeyin, dosya taşımayın.
- Kayıp harici disk veya USB bellekte ise cihazı çıkarın, kenara koyun.
- Kayıp sistem diskinde (C:) ise bilgisayarı kapatıp kurtarma aracını başka bir makineye ya da USB belleğe kurun.
- Diski biçimlendirme, bölüm oluşturma veya "onar" tekliflerini kabul etmeyin.
- Disk fiziksel olarak tıkırdıyor veya tanınmıyorsa yazılımla uğraşmayın. Bu donanım arızasıdır, yazılımla kurcalamak durumu kötüleştirir.
SSD kullanıyorsanız beklentinizi biraz düşürün. TRIM özelliği, silinen blokları arka planda temizler. Bu yüzden SSD'de kurtarma şansı, klasik sabit diske göre daha düşüktür ve zamanla hızla azalır.
Kolaydan Zora: Kontrol Sırası
1. Geri Dönüşüm Kutusu ve çöp kutusu
Bariz görünse de sıklıkla atlanır. Kutuyu açın, "Silinme tarihi" sütununa göre sıralayın. Dosyayı bulunca sağ tıklayıp "Geri Yükle" deyin; dosya eski klasörüne döner.
2. Uygulama içi kurtarma
- Word, Excel ve benzeri programlarda "Kaydedilmemiş Belgeleri Kurtar" bölümüne bakın.
- Photoshop, video düzenleyiciler ve pek çok program geçici (temp) dosya bırakır. Programın otomatik kayıt klasörünü kontrol edin.
- Telefonda galeri uygulamalarının "Son silinenler" albümü çoğu zaman 30 gün boyunca dosyayı tutar.
3. Bulut senkronizasyonu
Dosya OneDrive, Google Drive, iCloud veya Dropbox klasöründeyse bilgisayardan silmek onu buluttan da siler. Ama bulut servislerinin kendi çöp kutusu vardır. Tarayıcıdan servise girin, çöp kutusunu açın. Ayrıca çoğu bulut servisi sürüm geçmişi tutar; üzerine yazılmış bir dosyanın eski hâlini buradan alabilirsiniz.
4. Windows'un yerleşik seçenekleri
- Önceki Sürümler: Dosyanın bulunduğu klasöre sağ tıklayın, Özellikler > Önceki Sürümler sekmesine bakın. Sistem Koruması açıksa burada tarihli anlık görüntüler çıkar.
- Dosya Geçmişi: Ayarlardan etkinleştirilmişse, dosyanın eski sürümlerini tarih tarih gezerek geri alabilirsiniz.
- Yedekleme imajı: Bir disk imajı aldıysanız, tüm sistemi geri yüklemeden imajı bağlayıp yalnızca ilgili dosyayı çekebilirsiniz.
Kurtarma Yazılımlarını Doğru Kullanmak
Yerleşik yollar sonuç vermezse sıra kurtarma araçlarına gelir. Bu programlar diski sektör sektör tarayıp dosya imzalarını arar.
Yaygın araçlar ve kullanım mantıkları:
| Araç | Güçlü olduğu durum | Not |
|---|
| Recuva | Basit silme, Geri Dönüşüm Kutusu boşaltılmış dosyalar | Arayüzü kolay, hızlı tarama yeterli olabilir |
| PhotoRec | Biçimlendirilmiş kart, bozuk dosya sistemi | Dosya adları kaybolur, tür bazlı toplar |
| TestDisk | Kaybolan bölüm (partition) tablosu | Komut satırı, dikkatli kullanılmalı |
| Windows File Recovery | NTFS diskler, resmî ve ücretsiz | Komut satırı tabanlı |
Uygularken şu kurallara uyun:
- Programı kayıp diskten farklı bir sürücüye kurun. Mümkünse taşınabilir sürümü USB bellekten çalıştırın.
- Kurtardığınız dosyaları da başka bir diske yazdırın. Aynı diske yazmak kalan verileri ezer.
- Önce hızlı tarama yapın. Bulamazsanız derin taramaya geçin; saatler sürebilir, sabredin.
- Sonuç listesinde dosya adı yerine "file0012.jpg" gibi isimler görürseniz normaldir. Ön izlemeye bakıp doğru olanları ayıklayın.
- Kritik bir disk ise, mümkünse önce diskin bit bazlı kopyasını (imajını) alın ve kurtarmayı kopya üzerinde deneyin.
Telefonda durum farklı
Android ve iOS'ta uygulama verileri korumalı alanda tutulur. Root veya jailbreak olmadan derin tarama genelde mümkün değildir. Yapabilecekleriniz:
- Galeri ve dosya yöneticisinin çöp kutusunu kontrol edin.
- Google Fotoğraflar veya iCloud yedeklerine bakın.
- Hafıza kartındaki dosyalar için kartı çıkarıp bilgisayarda okuyucuyla tarayın; burada şansınız çok daha yüksek.
Bir Daha Yaşamamak İçin
Kurtarma her zaman işe yaramaz. Kalıcı çözüm, kaybı önemsiz hâle getiren bir yedekleme düzenidir.
- 3-2-1 kuralı: Üç kopya, iki farklı ortam, biri farklı fiziksel konumda.
- Bulut senkronizasyonu yedek değildir. Sildiğinizde her yerden silinir; yanına sürüm geçmişi olan gerçek bir yedek koyun.
- Windows'